ਤੂ ਠਾਕੁਰੁ ਤੁਮ ਪਹਿ ਅਰਦਾਸਿ — ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ, ਅਰਥ ਸਹਿਤ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।
ਤੂ ਠਾਕੁਰੁ ਤੁਮ ਪਹਿ ਅਰਦਾਸਿ ॥
too Thaakur tum peh aradhaas ||
(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਤੂੰ ਮਾਲਿਕ ਹੈਂ (ਸਾਡੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ) ਅਰਜ਼ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਹੈ,
ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਸਭੁ ਤੇਰੀ ਰਾਸਿ ॥
jeeau pi(n)dd sabh teree raas ||
ਇਹ ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ (ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ) ਸਭ ਤੇਰੀ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਹੈ ।
ਤੁਮ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਤੇਰੇ ॥
tum maat pitaa ham baarik tere ||
ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਮਾਂ ਪਿਉ ਹੈਂ, ਅਸੀ ਤੇਰੇ ਬਾਲ ਹਾਂ,
ਤੁਮਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਹਿ ਸੂਖ ਘਨੇਰੇ ॥
tumaree kirapaa meh sookh ghanere ||
ਤੇਰੀ ਮੇਹਰ (ਦੀ ਨਜ਼ਰ) ਵਿਚ ਬੇਅੰਤ ਸੁਖ ਹਨ ।
ਕੋਇ ਨ ਜਾਨੈ ਤੁਮਰਾ ਅੰਤੁ ॥
koi na jaanai tumaraa a(n)t ||
ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ,
ਊਚੇ ਤੇ ਊਚਾ ਭਗਵੰਤ ॥
uooche te uoochaa bhagava(n)t ||
(ਕਿਉਂਕਿ) ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈਂ ।
ਸਗਲ ਸਮਗ੍ਰੀ ਤੁਮਰੈ ਸੂਤ੍ਰਿ ਧਾਰੀ ॥
sagal samagree tumarai sootr dhaaree ||
ਜਗਤ ਦੇ) ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ;
ਤੁਮ ਤੇ ਹੋਇ ਸੁ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ॥
tum te hoi su aagiaakaaree ||
ਤੇਰੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਤੁਰ ਰਹੀ ਹੈ ।
ਤੁਮਰੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਤੁਮ ਹੀ ਜਾਨੀ ॥
tumaree gat mit tum hee jaanee ||
ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈਂ ਤੇ ਕੇਡਾ ਵੱਡਾ ਹੈਂ—ਇਹ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ।
ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਸਦਾ ਕੁਰਬਾਨੀ ॥੮॥੪॥
naanak dhaas sadhaa kurabaanee ||8||4||
ਹੇ ਨਾਨਕ! (ਆਖ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ (ਤੈਥੋਂ) ਸਦਾ ਸਦਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।੮।੪।
💡 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਦਾਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਉਸੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਈ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਡੂੰਘੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸੇਵਕ ਆਖ ਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਦਾਸ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕਰੀਏ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
🙏 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ, ਯਾਨੀ “ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਬਾਣੀ”, ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦੀ ਅੰਤਲੀ ਪਉੜੀ (ਅੱਠਵੀਂ ਪਉੜੀ) ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਲਈ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਘਰ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ ਜਾਂ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਲ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਰਦਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
📜 ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਚਾਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਤੋਂ 1604 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਾਦੀ ਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀ ਇੰਨੀ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਹਰ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।