ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ ਦੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਤੱਕ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ — ਪਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਦਿੱਲੀ 6 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Gurdwara Bangla SahibAbout 0.5 km from Connaught Place, New Delhiਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sis Ganj SahibChandni Chowk, opposite Red Fort, Old Delhiਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Rakab Ganj SahibOpposite Parliament House, New Delhi 110001ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Nanak Piao SahibGrand Trunk Road, near Sabzi Mandi, Delhiਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Moti Bagh SahibRing Road, near Dhaula Kuan, Delhiਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Damdama SahibNear Hazrat Nizamuddin Dargah, Delhiਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 5 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Sri Harmandir Sahib (Sri Darbar Sahib / Golden Temple)Sri Darbar Sahib Complex, Amritsar, Punjab 143006ਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Sri Akal Takht SahibFacing Sri Harmandir Sahib, Sri Darbar Sahib Complex, Amritsar, Punjab 143006ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Baba Atal Rai SahibSouth of Sri Harmandir Sahib, Amritsar, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Shaheed Ganj Baba Deep Singh Ji (Shaheedan Sahib)Outside Chattiwind Gate, Amritsar, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Bibeksar SahibNear Chattiwind Gate, close to Sri Harmandir Sahib, Amritsar, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ 3 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Takht Sri Kesgarh SahibOn a hillock by the main Rupnagar-Nangal road, Sri Anandpur Sahib, Rupnagar district, Punjabਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Qila Anandgarh SahibSri Anandpur Sahib, Rupnagar district, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Bhora SahibSri Anandpur Sahib, Rupnagar district, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
ਪਟਿਆਲਾ 3 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Gurdwara Sri Dukh Niwaran SahibLehal (old village, now part of Patiala city), Sirhind–Patiala Road, Patiala, Punjab 147001ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Moti Bagh SahibNear the Old Moti Bagh Palace (Sheesh Mahal area), Patiala, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Guru Tegh Bahadur Sahib (Patshahi Nauvin), BahadurgarhAbout 200 m north of Qila Bahadurgarh, Bahadurgarh, Patiala–Rajpura Road (fort is about 9 km north-east of Patiala), Patiala district, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੋਹਾਲੀ 4 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Gurdwara Sri Amb SahibPhase 8 (Sector 62), Mohali (Sahibzada Ajit Singh Nagar district), Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Singh Shaheedan, SohanaVillage Sohana, Mohali (Sahibzada Ajit Singh Nagar district), Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Nada SahibOn the bank of the Ghaggar river, Panchkula, Haryana (about 6 km from Panchkula bus stand, 8 km from Chandigarh railway station)ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Manji Sahib (Mata Raj Kaur), Mani MajraInterior of old Mani Majra town, near the fort, Mani Majra, Chandigarh (UT)ਨਕਸ਼ਾ ↗
ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ 4 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Gurdwara Sri Fatehgarh Sahib (with Gurdwara Sri Bhora Sahib)Fatehgarh Sahib, near Sirhind, Fatehgarh Sahib district, Punjabਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Thanda Burj Sahib (Burj Mata Gujri)Beside Gurdwara Sri Fatehgarh Sahib (same complex), Fatehgarh Sahib, Fatehgarh Sahib district, Punjabਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Jyoti Sarup SahibAbout 1–1.5 km from Gurdwara Sri Fatehgarh Sahib, Sirhind–Chandigarh road, Fatehgarh Sahib, Fatehgarh Sahib district, Punjabਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Shaheed GanjNear Gurdwara Sri Fatehgarh Sahib, Fatehgarh Sahib, Fatehgarh Sahib district, Punjabਨਕਸ਼ਾ ↗
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ 6 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Takht Sri Damdama SahibTalwandi Sabo, Bathinda district, Punjab (about 30 km by road from Bathinda)ਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Darbar Sahib (Tuti Gandhi Sahib)Sri Muktsar Sahib city, Sri Muktsar Sahib district, Punjabਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Tibbi SahibSri Muktsar Sahib city, Sri Muktsar Sahib district, Punjabਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Katalgarh SahibWest of Gurdwara Garhi Sahib, Chamkaur Sahib, Rupnagar (Ropar) district, Punjab (about 16–18 km from Rupnagar, 15 km from Morinda)ਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Garhi SahibChamkaur Sahib town, Rupnagar (Ropar) district, Punjab (next to Shahid Burj Bhai Jivan Singh; Katalgarh Sahib lies to its west)ਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Damdama Sahib, ChamkaurChamkaur Sahib town, Rupnagar (Ropar) district, Punjabਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
ਪਟਨਾ 6 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Takht Sri Harimandir Ji Patna SahibPatna Sahib (Patna City), Patna, Bihar 800008ਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Bal Leela (Maini Sangat)Narrow lane a few metres from Takht Sri Harimandir Ji, Patna Sahib (Patna City), Patna, Bihar 800008ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Pahila Bara (Gurdwara Gai Ghat)Gai Ghat, Patna, Biharਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Guru ka BaghFatuha Road, Dhaulpura, about 3 km east of Takht Sri Harimandir Ji, Patna City, Patna, Biharਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Gobind Ghat (Kangan Ghat)On the Ganga bank, a few hundred metres from Takht Sri Harimandir Ji, Patna City, Patna, Bihar 800008ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Handi SahibDanapur, Patna, Bihar 801503 (about 20 km west of Patna City)ਨਕਸ਼ਾ ↗
ਨਾਂਦੇੜ 6 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Takht Sachkhand Sri Hazur Abchalnagar SahibGurudwara Road, Yatri Nilwas Road, Shraddha Nagar, Hyder Bagh, Nanded, Maharashtra 431601ਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Nagina Ghat SahibOn the bank of the Godavari, about 400 m south-west of Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib, Nanded, Maharashtraਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Banda Ghat SahibAbout 400 m upstream (along the Godavari) from Gurdwara Nagina Ghat, Nanded, Maharashtraਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Mal Tekdi SahibAbout 5 km from Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib, linked to the Nanded-Akola road, Nanded, Maharashtraਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Shikar Ghat SahibOn a low hill near the bank of the Godavari, about 6 km from Takht Sachkhand Sri Hazur Sahib, Nanded, Maharashtraਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Mata Sahib Devan JiAbout half a kilometre downstream from Gurdwara Hira Ghat (Hira Ghat is about 9 km downstream from Nanded), Nanded district, Maharashtraਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ 5 ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- Gurdwara Sri Hemkunt SahibBeside Hemkund lake (approx. 4,329 m), reached by trek from Govindghat on the Rishikesh-Badrinath highway via Ghangaria (about 13-14 km), then about 5 km more; Chamoli district, Uttarakhand. Closed in winter (snow), opens each summer.ਇਤਿਹਾਸ →ਵੈੱਬਸਾਈਟ ↗ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Sri Nanakmatta SahibNanakmatta, Udham Singh Nagar district, Uttarakhand - about 56 km from Rudrapur on the Rudrapur-Tanakpur road, beside the Nanak Sagar reservoirਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Reetha Sahib (Meetha Reetha Sahib)Near the Lodhiya and Ratiya rivers, Champawat district, Uttarakhand - about 166 km by road from Tanakpur railway stationਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Paonta SahibOn the bank of the River Yamuna, Paonta Sahib, Sirmaur district, Himachal Pradesh (about 45 km from Dehradun and 45 km from Nahan)ਇਤਿਹਾਸ →ਨਕਸ਼ਾ ↗
- Gurdwara Manikaran SahibManikaran, on the bank of the River Parvati, about 45 km from Kullu, Kullu district, Himachal Pradeshਨਕਸ਼ਾ ↗
ℹ️ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਮਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਕਰ ਲਓ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ’ਤੇ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਕੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ →
❓ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ), ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ), ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਨਾਂਦੇੜ)।
ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰ ਢੱਕੋ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰੋ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਧੋਵੋ।
ਕੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਹਾਂ। ਲੰਗਰ, ਯਾਨੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਸਰਾਂ (ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਕਮਰੇ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਖਾਲੀ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਕਾਰਨ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ?
ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।