ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਖੰਡਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ
ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਓ, ਸਿੱਖ ਝੰਡੇ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ), ਸਿੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਖੰਡਾ) ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੀਏ — ਜੋ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਥਾਨ ਹਨ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਖੰਡਾਸਿੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨ: ਇੱਕ ਖੰਡਾ, ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਰਪਾਨਾਂ
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬਸਿੱਖ ਝੰਡਾ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਝੁੱਲਦਾ ਹੈ
ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀਦੁਨਿਆਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਨਾਲ-ਨਾਲ
5 ਤਖ਼ਤਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ
1606ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ
❓ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਖੰਡਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ (ਸਿੱਖ ਝੰਡੇ) ’ਤੇ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ’ਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਬੈਜਾਂ ’ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਖੰਡੇ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਖੰਡੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ-ਧਾਰਾ ਖੰਡਾ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ, ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਦਿ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਲਈ। ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਸੱਚ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਸਿੱਖ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੰਡੇ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ, ਤਿਕੋਣਾ ਝੰਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਝੁੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ।
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੇਸਰੀ (ਬਸੰਤੀ) ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ (ਸੁਰਮਈ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਿੱਖ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਵਰਤਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਖੰਭੇ ’ਤੇ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਲਪੇਟਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੋਲਾ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਵਜੋਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਵਿਸਾਖੀ ’ਤੇ।
ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਮੀਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਹਨ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ (ਬਿਹਾਰ), ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ), ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਨਾਂਦੇੜ) ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ)। ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹਨ।
ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਹੈ?
ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 1606 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਰਵਉੱਚ ਤਖ਼ਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਤਖ਼ਤ”, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਇੱਥੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ੴ ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਸਿੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ?
ਹਾਂ ਜੀ। ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ (ੴ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ” ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਖੰਡਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।