ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਓ, ਸਿੱਖ ਝੰਡੇ (ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ), ਸਿੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਖੰਡਾ) ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੀਏ — ਜੋ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਥਾਨ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉੱਚਾ, ਤਿਕੋਣਾ ਝੰਡਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਝੂਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ।
ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: “ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਲੰਗਰ, ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਚਿੰਨ੍ਹ” ਜਾਂ “ਨਿਸ਼ਾਨੀ”।
👆 ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਟਨ) ’ਤੇ ਟੈਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜਾਣੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ।
🎨 ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਵੇਖੋ
ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਜਾਂ ਸੁਰਮਈ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਵਰਤਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਖੰਡਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ’ਤੇ, ਅਤੇ ਬਿੱਲਿਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ’ਤੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
👆 ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਟਨ) ’ਤੇ ਟੈਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜਾਣੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ।
ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਸਿੰਘਾਸਣ”। ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
📍 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ
ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਤਖ਼ਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
💡 ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਾ ਤਖ਼ਤ”। ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸੁਨੇਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
📍 ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ
ਇਹ ਉਸ ਥਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ।
💡 ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ, ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
📍 ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ
ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ।
💡 ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਇੱਥੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤੇ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਮੌਕੇ ਸਾਰਾ ਨਗਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
📍 ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।
💡 ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1830ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ ਸੀ।
📍 ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਪੰਜਾਬ
ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।
💡 1966 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਤਖ਼ਤ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪੰਨੇ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ?
1. ਖੰਡੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ?
2. ਕਿੰਨੇ ਤਖ਼ਤ ਹਨ?