ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.5–3 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਮਹਾਂਦੀਪ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜਾਣੋ ਕਿ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਗਿਆ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
🌍 ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.5–3 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਯੂ.ਕੇ., ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਕੀਨੀਆ, ਇਟਲੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
🇮🇳 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.08 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 2% ਹਨ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ), ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਹਨ।
🕌 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਅਤੇ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।
ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ੇ ਦੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
🇬🇧 ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ 1854 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1911 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਆਏ, ਅਕਸਰ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ। 2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ 524,140 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ। ਸਾਊਥਾਲ, ਬਰਮਿੰਘਮ, ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ, ਲੈਸਟਰ ਅਤੇ ਲੀਡਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
🍁 ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
ਸਿੱਖ 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 771,790 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 2% ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖ 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸੇ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1912 ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਅੱਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 500,000 ਸਿੱਖ ਹਨ (ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ)।
🎖️ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ
ਬਹਾਦਰ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। 1897 ਵਿੱਚ 21 ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ।
ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ (1914–1918) ਵਿੱਚ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਬੈਲਜੀਅਮ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ (1939–1945) ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300,000 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਪਰ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ 83,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰੀਆਂ। ਹਰ ਸਾਲ ਰਿਮੈਂਬਰੈਂਸ ਡੇਅ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
🗺️ ਵੰਡ 1947
1947 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਖਰੇ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।
ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੀਂ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਪਈ, ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
🕯️ 1984
🔞 ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ (ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ) ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਪਰਿਸਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹਰ ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੂਨ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾਂ ਨਾਲ।
❓ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖ ਹਨ?
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.5–3 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ., ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.08 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 2% ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ।
ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?
2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ 524,140 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ 1854 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 771,790 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 2% ਹਨ। ਸਿੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹਨ?
ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਉੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ 2019 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ।
ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਲੜੇ?
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 300,000 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ 83,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ। ਸਿੱਖ ਅੱਜ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ?
1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਖਰੇ ਦੇਸ਼ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡਣੇ ਪਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣੇ ਪਏ।
1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ (ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ) ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਹਰ ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।