ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ
ਸਿੱਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕਿਵੇਂ ਫ਼ਤਿਹ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੱਕ, ਇੱਥੇ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
🙏 ਸਿੱਖ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਬੋਲ “ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ” ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।” ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਘਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ “ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤਿਹ” ਵੀ ਸੁਣੋਗੇ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ “ਫ਼ਤਿਹ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।
🏛️ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਚੰਗਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਸਿਖਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਨਾਮ ਜਪਣਾ
- ਅਰਦਾਸ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ।
- ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ
- ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ।
- ਵੰਡ ਛਕਣਾ
- ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨਾਲ।
📜 ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜ਼ਾਬਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1945 ਤੋਂ 1950 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ, ਜੀਉਣਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ:
- ਸ਼ਰਾਬ, ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ
- ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਸਿਗਰਟ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ।
- ਹਲਾਲ (ਕੁੱਠਾ) ਮਾਸ
- ਸਿੱਖ ਰਸਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਲਾਲ ਮਾਸ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁੱਠਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ)।
- ਕੇਸ ਕਟਾਉਣੇ
- ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਲਾਹੁੰਦੇ।
- ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਗ
- ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ
- ਸਿੱਖ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤਵੀਤ ਜਾਂ ਸ਼ਗਨ-ਅਪਸ਼ਗਨ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
🍲 ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ
ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ, ਲੰਗਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਛਕ ਸਕੇ।
ਮਾਸ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਲਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
⚠️ ਚਾਰ ਕੁਰਹਿਤਾਂ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ (ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹਨ), ਉਹ ਪ੍ਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਯਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੋੜਨਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਤੋੜਨ ਨੂੰ ਕੁਰਹਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਭੁੱਲ ਬਖ਼ਸ਼ਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
- 1
- ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਕੱਟਣੇ ਜਾਂ ਲਾਹੁਣੇ।
- 2
- ਕੁੱਠਾ ਮਾਸ (ਰਸਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਲਾਲ) ਖਾਣਾ।
- 3
- ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ।
- 4
- ਤੰਬਾਕੂ ਵਰਤਣਾ।
⚖️ ਸਭ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਕੋ ਜੋਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਸੀ।
ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਭੁੰਜੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘ (ਸ਼ੇਰ) ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਰ (ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ) ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਗੋਤ ਜਾਂ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰਖਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਆਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੇ ਬਿਨਾਂ।
🗣️ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਸਿੱਖੀ ਇੱਕ ਧਰਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਂ ਈਸਾਈ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹਨ।
🕊️ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮ
ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਬਦਲਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਸਨ, ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਬਾਬੀ ਸਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ 1675 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ।
ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦਇਆ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
☀️ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ
ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।
ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ “ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ।” ਸਿੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
❓ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।” ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਬੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਫ਼ਤਿਹ ਕਿਵੇਂ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ “ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, “ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤਿਹ” ਵੀ ਬੁਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਖ਼ਾਲਸਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ।”
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹਨ?
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਛਕਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਤੰਬਾਕੂ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਹਲਾਲ (ਕੁੱਠਾ) ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਕਟਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪਰ-ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।
ਕੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਨਹੀਂ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਸਿਗਰਟ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਿੱਖ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖ ਸਕਣ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹਨ? ਕੀ ਲੰਗਰ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਲਾਲ (ਕੁੱਠਾ) ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ, ਤੰਬਾਕੂ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲੰਗਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕੱਠੇ ਛਕ ਸਕੇ। ਮਾਸ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
ਕੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੌਰ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰਖਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਦਰਜਾ ਹੈ?
ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਆਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ’ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ? ਕੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ?
ਸਿੱਖੀ ਇੱਕ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਂ ਈਸਾਈ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ’ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।