ਦਸਤਾਰ ਅਤੇ ਕੇਸ
ਸਿੱਖ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਛਾਣੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਕਿਉਂ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਟਾਉਂਦੇ? ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਕਿ ਕੇਸ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
🌿 ਸਿੱਖ ਕੇਸ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ
ਕੇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੇ ਵਾਲ। ਇਹ ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਣ ਵੇਲੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ।
ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ, ਸਾਡੇ ਕੇਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਾਤ ਹੈ। ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਬਣਾਏ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਦਸਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ।
ਸਿੱਖ ਮਰਦ, ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਸਮੇਤ।
👳 ਦਸਤਾਰ: ਪੱਗ ਦਾ ਅਰਥ
ਸਿੱਖ ਪੱਗ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦਸਤਾਰ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਜਾਂ ਪਗੜੀ। ਇਹ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦੀ ਅਤੇ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਰਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਜੀਵੇ।
- ਸਤਿਕਾਰ
- ਸਿਰ ਢਕਣਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਬਰਾਬਰੀ
- ਅਮੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਪਛਾਣ
- ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋੜਵੰਦ ਜਾਣ ਸਕਣ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਹੌਸਲਾ
- ਮਾਣ ਨਾਲ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਚ ਅਤੇ ਹੱਕ ਲਈ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ।
👩 ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ
ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਕੇਸ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ ਢਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਦੁਪੱਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਬੀਬੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬੀਬੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ) ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਸਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਦੁਮਾਲਾ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
🧒 ਬੱਚੇ: ਜੂੜਾ ਅਤੇ ਪਟਕਾ
ਛੋਟੇ ਸਿੱਖ ਬੱਚੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਗੰਢ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੂੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁਮਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਪਟਕਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੂੜੇ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਇੱਕ ਚੌਰਸ ਕੱਪੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੇਤੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਲ, ਖੇਡ-ਕੁੱਦ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵੇਲੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਪੂਰੀ ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰਸਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
🪮 ਕੰਘਾ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ
ਕੰਘਾ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੰਘੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੂੜੇ ਵਿੱਚ ਟੰਗ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰ ਕੰਘੇ ਨਾਲ ਕੇਸ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੇਸੀਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੋਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਠੀਕ ਰੱਖਣੇ ਹਨ।
🎀 ਸਿੱਖ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਸਟਾਈਲ
ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਟਾਈਲ ਪਰਿਵਾਰ, ਇਲਾਕੇ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਦਸਤਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 7 ਮੀਟਰ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟਾਈਲ ਹਨ:
- ਦੁਮਾਲਾ
- ਲੰਮੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਗੋਲ ਦਸਤਾਰ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਦਸਤਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਮਰਦ, ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਪੱਗ / ਪਗੜੀ
- ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਗਾਂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਨੋਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਾਹੀ
- ਇੱਕ ਚੌੜਾ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸਟਾਈਲ, ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ।
- ਮੋਰਨੀ
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸਟਾਈਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਉੱਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਕਸਰ ਨੌਜਵਾਨ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।
- ਪਟਕਾ
- ਜੂੜੇ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਇੱਕ ਚੌਰਸ ਕੱਪੜਾ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵੇਲੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕੇਸਕੀ
- ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਸਾਦੀ ਦਸਤਾਰ, ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਕੇਸਕੀ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
🎨 ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਰੰਗ
ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੋਈ ਵੀ ਰੰਗ ਸਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਰੰਗ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੰਗ ਪਸੰਦ ਹੈ।
ਕੁਝ ਰੰਗ ਰਵਾਇਤੀ ਹਨ। ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ’ਤੇ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਾੜੇ ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਲਾਲ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ’ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੀਤਾਂ ਹਨ, ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ।
🧔 ਦਾੜ੍ਹੀ
ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਟਾਉਂਦੇ।
ਕੁਝ ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ)। ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਠੋਡੀ ਹੇਠਾਂ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਲਪੇਟਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਪਤਲੀ ਜਾਲੀ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜੈੱਲ ਵਰਤ ਕੇ। ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਆਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਦਾੜ੍ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
🤝 ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ
ਸਿੱਖ ਲਈ ਦਸਤਾਰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਤਾਜ ਵਾਂਗ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ, ਖਿੱਚਣਾ ਜਾਂ ਲਾਹੁਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਲਾਹੁਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਨਿਰਾਦਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਤਾਰ ਕਿੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। 1976 ਤੋਂ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਹੈਲਮੇਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ’ਤੇ ਸੇਫ਼ਟੀ ਹੈਲਮੇਟ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ, ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਕੰਮ ’ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
❓ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਸਿੱਖ ਪੱਗ ਕਿਉਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ?
ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਢਕਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਨ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ, ਬਰਾਬਰੀ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜੇ ਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦਸਤਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਿੱਖ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਵਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਟਾਉਂਦੇ?
ਸਿੱਖ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਕੇਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੇਸ ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ। ਸਿੱਖ ਮਰਦ, ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸਾਰੇ ਕੇਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਸਿੱਖ ਵਾਲ ਕਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਲ ਕੱਟਣੇ ਜਾਂ ਲਾਹੁਣੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ (ਕੁਰਹਿਤਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਾਲ ਕਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੇਸ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਸਿਰ ਕਿਉਂ ਢਕਦੇ ਹਨ?
ਸਿਰ ਢਕਣਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੰਮੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਜਾਂ ਪਟਕਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ਚੁੰਨੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਹਰ ਕੋਈ, ਸਿੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਸਿਰ ਢਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪੱਗ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਇਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਨਾਂ ਦਸਤਾਰ ਹੈ। ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਗ ਜਾਂ ਪਗੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਮਾਲਾ, ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਾਹੀ, ਮੋਰਨੀ ਅਤੇ ਕੇਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਅਕਸਰ ਛੋਟਾ ਪਟਕਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਪੱਗ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੋਈ ਵੀ ਰੰਗ ਸਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਖ਼ਾਸ ਦਿਨਾਂ ’ਤੇ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹਾਂ ’ਤੇ ਲਾਲ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ’ਤੇ ਅਕਸਰ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਕੇਸ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ, ਕੇਸਕੀ ਜਾਂ ਦੁਮਾਲੇ ਨਾਲ ਢਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਚੁੰਨੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹਨ?
ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਟਾਉਂਦੇ। ਕੁਝ ਦਾੜ੍ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਠੋਡੀ ਹੇਠਾਂ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਲਪੇਟਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਆਮ ਹਨ।