ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖੋ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ’ਤੇ ਟੈਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੜ੍ਹੋ!

ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ

1588ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ
1604ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ; ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
1606ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ
4 ਦਰਵਾਜ਼ੇਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ
1,00,000ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੁਫ਼ਤ ਲੰਗਰ, ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਨੁਸਾਰ:
N ਭਾਰਤਪਾਕਿਸਤਾਨਪੰਜਾਬਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀਅਰਬ ਸਾਗਰਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀਹਿਮਾਲਿਆਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲਸਿੰਧਜਿਹਲਮਚਨਾਬਰਾਵੀਬਿਆਸਸਤਲੁਜਗੰਗਾਜਮਨਾਗੋਦਾਵਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ · ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ 1 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ · ਫ਼ਾਰੂਕਾਬਾਦ (ਚੂਹੜਕਾਣਾ) 1 3 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਖੂਹੀ ਭਾਈ ਲਾਲੋ · ਐਮਨਾਬਾਦ 1 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ · ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ 1 ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ · ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਨਾਰੋਵਾਲ 1 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ · ਲਾਹੌਰ 5 2 2 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ · ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ 9 ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ · ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ 10 ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ · ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 10 ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 2 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁਕਤਸਰ · ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 10 ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ · ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ 10 ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ · ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ 10 ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ · ਚਮੋਲੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ 10 ਚਮੋਲੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ · ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 4 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

👆 ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਗੋਲੇ ’ਤੇ ਟੈਪ ਕਰੋ · ਨਕਸ਼ਾ ਹਿਲਾਉਣ ਲਈ ਖਿੱਚੋ · ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਕਰਨ ਲਈ + ਅਤੇ − ਵਰਤੋ

ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਦਾ ਤਸਵੀਰੀ ਨਕਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।

ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ

❓ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਸੋਨਾ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ’ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਗਏ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਨੂੰ “Golden Temple” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ?

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਹ 1604 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਛਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਿਸ ਨੇ ਰੱਖੀ?

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, 1588 ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਦਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕਿਉਂ ਹਨ?

ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਹਰ ਪਿਛੋਕੜ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਹੈ?

ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਪਾਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਖ਼ਤ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਛਕਦੇ ਹਨ?

ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲੰਗਰ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 1,00,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਸਭ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸੇਵਾ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ?

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ”, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸਿਆ।

🧭 ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ