ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੂੰਹੈ ਮੇਰਾ ਮਾਤਾ — ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ

ਰਾਗ ਮਾਝ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।

ਅੰਗ 103ਰਾਗੁ ਮਾਝGuru Arjan Dev Ji

🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।

ਮਾਝ ਮਹਲਾ ੫ ॥

maajh mahalaa panjavaa ||

Maajh, Fifth Mehla:

ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੂੰਹੈ ਮੇਰਾ ਮਾਤਾ ॥

too(n) meraa pitaa too(n)hai meraa maataa ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ! ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪਿਉ (ਦੇ ਥਾਂ) ਹੈਂ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਾਂ (ਦੇ ਥਾਂ) ਹੈ,

ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬੰਧਪੁ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭ੍ਰਾਤਾ ॥

too(n) meraa ba(n)dhap too(n) meraa bhraataa ||

ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈਂ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈਂ ।

ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰਾਖਾ ਸਭਨੀ ਥਾਈ ਤਾ ਭਉ ਕੇਹਾ ਕਾੜਾ ਜੀਉ ॥੧॥

too(n) meraa raakhaa sabhanee thaiee taa bhau kehaa kaaRaa jeeau ||1||

(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ! ਜਦੋਂ) ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਰਾਖਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਡਰ ਮੈਨੂੰ ਪੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ ।੧।

ਤੁਮਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਤੁਧੁ ਪਛਾਣਾ ॥

tumaree kirapaa te tudh pachhaanaa ||

(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ !) ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ।

ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਓਟ ਤੂੰਹੈ ਮੇਰਾ ਮਾਣਾ ॥

too(n) meree oT too(n)hai meraa maanaa ||

ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਫ਼ਖ਼ਰ ਦਾ ਥਾਂ ਹੈਂ ।

ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ ਸਭੁ ਤੇਰਾ ਖੇਲੁ ਅਖਾੜਾ ਜੀਉ ॥੨॥

tujh bin dhoojaa avar na koiee sabh teraa khel akhaaRaa jeeau ||2||

ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ ਇਹ ਜਗਤ ਅਖਾੜਾ ਤੇਰਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।੨।

ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਏ ॥

jeea ja(n)t sabh tudh upaae ||

(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ !) ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਜੰਤ ਤੂੰ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ,

ਜਿਤੁ ਜਿਤੁ ਭਾਣਾ ਤਿਤੁ ਤਿਤੁ ਲਾਏ ॥

jit jit bhaanaa tit tit laae ||

ਜਿਸ ਜਿਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਰਜ਼ਾ ਹੋਈ ਤੂੰ ਉਸ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿਚ (ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਜੰਤ) ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ।

ਸਭ ਕਿਛੁ ਕੀਤਾ ਤੇਰਾ ਹੋਵੈ ਨਾਹੀ ਕਿਛੁ ਅਸਾੜਾ ਜੀਉ ॥੩॥

sabh kichh keetaa teraa hovai naahee kichh asaaRaa jeeau ||3||

(ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਸਭ ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ।੩।

ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ਮਹਾ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥

naam dhiaai mahaa sukh paiaa ||

(ਹੇ ਭਾਈ !) ਪਰਮਤਾਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰ ਕੇ ਮੈਂ ਬੜਾ ਆਤਮਕ ਆਨੰਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ।

ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਸੀਤਲਾਇਆ ॥

har gun gai meraa man seetalaiaa ||

ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ-ਠਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਵਜੀ ਵਾਧਾਈ ਨਾਨਕ ਜਿਤਾ ਬਿਖਾੜਾ ਜੀਉ ॥੪॥੨੪॥੩੧॥

gur poorai vajee vaadhaiee naanak jitaa bikhaaRaa jeeau ||4||24||31||

ਹੇ ਨਾਨਕ ! (ਆਖ—) ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ (ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ) ਆਤਮਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ (ਮਾਨੋ) ਢੋਲ ਵੱਜ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ (ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ) ਔਖਾ ਘੋਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ।੪।੨੪।੩੧।

💡 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਉਸੇ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ?

ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਮਾਣ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਅੰਤਲੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਔਖੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਰੋਸਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

🎶 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਤੁਕਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਕਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਔਖੇ ਜਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 103 ’ਤੇ, ਰਾਗ ਮਾਝ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

← ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ