ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ — ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਸਹਿਤ

ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 473 ’ਤੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕਿਉਂ ਕਹੇ?

ਅੰਗ 473ਰਾਗੁ ਆਸਾGuru Nanak Dev Ji

🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।

ਮਃ ੧ ॥

mahalaa pehilaa ||

First Mehla:

ਭੰਡਿ ਜੰਮੀਐ ਭੰਡਿ ਨਿੰਮੀਐ ਭੰਡਿ ਮੰਗਣੁ ਵੀਆਹੁ ॥

bha(n)dd ja(n)meeaai bha(n)dd ni(n)meeaai bha(n)dd ma(n)gan veeaahu ||

ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਈਦਾ ਹੈ, ਇਸਤ੍ਰੀ (ਦੇ ਪੇਟ) ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ (ਹੀ) ਰਾਹੀਂ ਕੁੜਮਾਈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਭੰਡਹੁ ਹੋਵੈ ਦੋਸਤੀ ਭੰਡਹੁ ਚਲੈ ਰਾਹੁ ॥

bha(n)ddahu hovai dhosatee bha(n)ddahu chalai raahu ||

ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰਾਹੀਂ (ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ) ਸੰੰਬੰਧ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ (ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ) ਰਸਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ।

ਭੰਡੁ ਮੁਆ ਭੰਡੁ ਭਾਲੀਐ ਭੰਡਿ ਹੋਵੈ ਬੰਧਾਨੁ ॥

bha(n)dd muaa bha(n)dd bhaaleeaai bha(n)dd hovai ba(n)dhaan ||

ਜੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰ ਜਾਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ (ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ) ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ।

ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ ॥

so kiau ma(n)dhaa aakheeaai jit ja(n)meh raajaan ||

ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਜਾਤੀ) ਤੋਂ ਰਾਜੇ (ਭੀ) ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਆਖਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਭੰਡਹੁ ਹੀ ਭੰਡੁ ਊਪਜੈ ਭੰਡੈ ਬਾਝੁ ਨ ਕੋਇ ॥

bha(n)ddahu hee bha(n)dd uoopajai bha(n)ddai baajh na koi ||

ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਗਤ ਵਿਚ) ਕੋਈ ਜੀਵ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ।

ਨਾਨਕ ਭੰਡੈ ਬਾਹਰਾ ਏਕੋ ਸਚਾ ਸੋਇ ॥

naanak bha(n)ddai baaharaa eko sachaa soi ||

ਹੇ ਨਾਨਕ! ਕੇਵਲ ਇਕ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ।

ਜਿਤੁ ਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਾਲਾਹੀਐ ਭਾਗਾ ਰਤੀ ਚਾਰਿ ॥

jit mukh sadhaa saalaaheeaai bhaagaa ratee chaar ||

(ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਭੀ) ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱੱਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਣੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹਦਾ ਮੱਥਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ।

ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਊਜਲੇ ਤਿਤੁ ਸਚੈ ਦਰਬਾਰਿ ॥੨॥

naanak te mukh uoojale tit sachai dharabaar ||2||

ਹੇ ਨਾਨਕ! ਉਹੀ ਮੁਖ ਉਸੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।੨।

📖 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਔਰਤ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਲਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ; ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੀ ਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਵੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ। ਸਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਇੱਜ਼ਤ ਕਿਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਜੋ ਮੁਖ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਚਿਹਰੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਸਤਿਕਾਰ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

🎶 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਲੋਕ ਹਰ ਸਵੇਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ, ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ’ਤੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

📜 ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

← ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ