ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ — ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਸਹਿਤ
ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।
ਖਿਆਲ ਪਾਤਿਸਾਹੀ ੧੦ ॥
khiaal paatisaahee 10 ||
ਖਿਆਲ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ੧੦:
ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਹਾਲੁ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ਕਹਣਾ ॥
mitr piaare noo(n) haal mureedhaa(n) dhaa kahanaa ||
ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ (ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ (ਅਸਾ) ਮੁਰੀਦਾ ਦਾ ਹਾਲ (ਜਾ ਕੇ) ਕਹਿਣਾ।
ਤੁਧ ਬਿਨੁ ਰੋਗੁ ਰਜਾਈਆਂ ਦਾ ਓਢਣੁ ਨਾਗ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦੇ ਰਹਣਾ ॥
tudh bin rog rajaieeaa(n) dhaa oddan naag nivaasaa(n) dhe rahanaa ||
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਰਜ਼ਾਈਆਂ ਦਾ ਓੜਨਾ ਰੋਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਨਾਗਾ ਵਿਚ (ਰਹਿਣਾ ਹੈ)।
ਸੂਲ ਸੁਰਾਹੀ ਖੰਜਰੁ ਪਿਯਾਲਾ ਬਿੰਗ ਕਸਾਈਯਾਂ ਦਾ ਸਹਣਾ ॥
sool suraahee kha(n)jar piyaalaa bi(n)g kasaieeyaa(n) dhaa sahanaa ||
(ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ) ਸੁਰਾਹੀ ਸੂਲ ਵਰਗੀ, ਪਿਆਲਾ ਖ਼ੰਜਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ (ਵਿਯੋਗ) ਕਸਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿੰਗੇ ਛੁਰੇ (ਦੀ ਸਟ ਨੂੰ) ਸਹਿਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।
ਯਾਰੜੇ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸੱਥਰ ਚੰਗਾ ਭੱਠ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਰਹਣਾ ॥੧॥੧॥੬॥
yaaraRe dhaa saanoo(n) sa'thar cha(n)gaa bha'Th kheRiaa(n) dhaa rahanaa ||1||1||6||
ਯਾਰ (ਮਿਤਰ) ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਥਰ (ਭੂਮੀ-ਆਸਨ) ਸਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੈ, (ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਸੁਖ ਪੂਰਵਕ) ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸੌਣਾ ਭਠ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਰਗਾ ਹੈ ॥੧॥੧॥੬॥
💌 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਇਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤੱਕ ਚੇਲਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਨਿੱਘੀ ਰਜਾਈ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਰਾਹੀ ਸੂਲ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਪਿਆਲਾ ਖੰਜਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਕਸਾਈ ਦੀ ਛੁਰੀ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਵਿਛਿਆ ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਬਿਸਤਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਭੱਠੀ ਵਾਂਗ ਸਾੜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਨੇਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਥਾਂ ਵੀ ਘਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
🌲 ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਸਾਖੀ
ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਛੜ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਨੇ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਲੇ ਪੈਦਲ ਤੁਰੇ। ਨੰਗੇ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਹਾਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ।
ਅੱਜ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਰਨ ਕੰਵਲ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਖੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ।