ਕਾਹੇ ਰੇ ਬਨ ਖੋਜਨ ਜਾਈ — ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲੱਭਣਾ?

ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਜਾਣਾ, ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ?

ਅੰਗ 684ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀGuru Tegh Bahaadur Ji

🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

ikOankaar satigur prasaadh ||

One Universal Creator God. By The Grace Of The True Guru:

ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੯ ॥

dhanaasaree mahalaa nauvaa ||

Dhanaasaree, Ninth Mehla:

ਕਾਹੇ ਰੇ ਬਨ ਖੋਜਨ ਜਾਈ ॥

kaahe re ban khojan jaiee ||

ਹੇ ਭਾਈ! (ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ) ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ?

ਸਰਬ ਨਿਵਾਸੀ ਸਦਾ ਅਲੇਪਾ ਤੋਹੀ ਸੰਗਿ ਸਮਾਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥

sarab nivaasee sadhaa alepaa tohee sa(n)g samaiee ||1|| rahaau ||

ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, (ਫਿਰ ਭੀ) ਸਦਾ (ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ) ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ।੧।ਰਹਾਉ।

ਪੁਹਪ ਮਧਿ ਜਿਉ ਬਾਸੁ ਬਸਤੁ ਹੈ ਮੁਕਰ ਮਾਹਿ ਜੈਸੇ ਛਾਈ ॥

puhap madh jiau baas basat hai mukar maeh jaise chhaiee ||

ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ (ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾ) ਅਕਸ ਵੱਸਦਾ ਹੈ

ਤੈਸੇ ਹੀ ਹਰਿ ਬਸੇ ਨਿਰੰਤਰਿ ਘਟ ਹੀ ਖੋਜਹੁ ਭਾਈ ॥੧॥

taise hee har base nira(n)tar ghaT hee khojahu bhaiee ||1||

ਤਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇਕ-ਰਸ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ । (ਇਸ ਵਾਸਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ) ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਭ ।੧।

ਬਾਹਰਿ ਭੀਤਰਿ ਏਕੋ ਜਾਨਹੁ ਇਹੁ ਗੁਰ ਗਿਆਨੁ ਬਤਾਈ ॥

baahar bheetar eko jaanahu ih gur giaan bataiee ||

ਹੇ ਭਾਈ! ਗੁਰੂ ਦਾ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦਾ) ਉਪਦੇਸ਼ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ (ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ) ਅੰਦਰ (ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ) ਬਾਹਰ (ਹਰ ਥਾਂ) ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ (ਵੱਸਦਾ) ਸਮਝੋ ।

ਜਨ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਆਪਾ ਚੀਨੈ ਮਿਟੈ ਨ ਭ੍ਰਮ ਕੀ ਕਾਈ ॥੨॥੧॥

jan naanak bin aapaa cheenai miTai na bhram kee kaiee ||2||1||

ਹੇ ਦਾਸ ਨਾਨਕ! ਆਪਣਾ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ (ਮਨ ਉੱਤੋਂ) ਭਟਕਣਾ ਦਾ ਜਾਲਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ (ਤੇ, ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ) ।੨।੧।

💡 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੱਭਣ ਕਿਉਂ ਜਾਵੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਗੰਧ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਕਸ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਭੋ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ ਬਿਨਾਂ, ਮਨ ਉੱਤੇ ਛਾਈ ਭਰਮ ਦੀ “ਕਾਈ” ਨਹੀਂ ਲਹਿੰਦੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

🎶 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਧੀਮੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿਤਵਣਾ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 684 ’ਤੇ, ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

📜 ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਨੌਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਨੇ 59 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 57 ਸਲੋਕ ਉਚਾਰੇ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ) ਵਿਖੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ।

ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

← ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ