ਧੰਨਿ ਜੀਓ ਤਿਹ ਕੋ ਜਗ ਮੈ — ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਸਹਿਤ
ਧੰਨਿ ਜੀਓ ਤਿਹ ਕੋ ਜਗ ਮੈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵੈਯਾ (ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ) ਹੈ, ਜੋ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੁ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪੰਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹੈ।
🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।
ਧੰਨਿ ਜੀਓ ਤਿਹ ਕੋ ਜਗ ਮੈ ਮੁਖ ਤੇ ਹਰਿ ਚਿਤ ਮੈ ਜੁਧੁ ਬਿਚਾਰੈ ॥
dha(n)n jeeo teh ko jag mai mukh te har chit mai judh bichaarai ||
ਜਗਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਰਹਾ ਦਾ ਜੀਉਣਾ ਧੰਨ ਹੈ (ਜੋ) ਮੁਖ ਤੋਂ ਹਰਿ (ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ) ਚਿਤ ਵਿਚ ਯੁੱਧ (ਕਰਨ ਦਾ) ਵਿਚਾਰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਨ ਨਿਤ ਰਹੈ ਜਸੁ ਨਾਵ ਚੜੈ ਭਵ ਸਾਗਰ ਤਾਰੈ ॥
dheh anit na nit rahai jas naav chaRai bhav saagar taarai ||
(ਕਿਉਾਂਕਿ) ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਹੈ, ਨਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। (ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ) ਯਸ਼ ਦੀ ਬੇੜੀ ਉਤੇ ਚੜ੍ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਭਵ ਸਾਗਰ ਵਿਚੋਂ ਤਰ ਜਾਏਗਾ।
ਧੀਰਜ ਧਾਮ ਬਨਾਇ ਇਹੈ ਤਨ ਬੁਧਿ ਸੁ ਦੀਪਕ ਜਿਉ ਉਜੀਆਰੈ ॥
dheeraj dhaam banai ihai tan budh su dheepak jiau ujeeaarai ||
ਇਸ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾ ਲਵੋ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੀਪਕ ਵਾਗ (ਇਸ ਵਿਚ) ਜਗਾ ਲਵੋ।
ਗਿਆਨਹਿ ਕੀ ਬਢਨੀ ਮਨਹੁ ਹਾਥ ਲੈ ਕਾਤਰਤਾ ਕੁਤਵਾਰ ਬੁਹਾਰੈ ॥੨੪੯੨॥
giaaneh kee baddanee manahu haath lai kaatarataa kutavaar buhaarai ||2492||
ਗਿਆਨ ਦੇ ਝਾੜੂ ਨੂੰ ਮਨ ਰੂਪ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਕਾਇਰਤਾ ਰੂਪ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੂੰਝ ਦਿਓ ॥੨੪੯੨॥
ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਿਕੰਧ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਧਯਾਇ ਇਕੀਸਵੋ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥
eit sree dhasam sika(n)dh puraane bachitr naaTak gra(n)the kirasanaavataare dhayai ikeesavo samaapatam sat subham sat ||
ਇਥੇ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਕੰਧ ਪੁਰਾਣ, ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਤਾਰ ਅਧਿਆਇ ਇਕੀਸਵੇਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ। ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
📖 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਗੁਰੂ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਧੰਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ’ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਜੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਬਾਹਰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼। ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਦੀ ਬੇੜੀ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਸਵੈਯਾ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਓ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਦਿਓ। ਫਿਰ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਝਾੜੂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਕਾਇਰਤਾ ਨੂੰ ਹੂੰਝ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿਓ। ਇਹ ਪੰਗਤੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੈ।
🎶 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਇਹ ਸਵੈਯਾ ਅਕਸਰ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਭਰੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ (ਬੀਰ ਰਸ) ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹਿੰਮਤ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।