ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ — ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਸਹਿਤ

ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਗ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 1349 ’ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਜੋਤ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਅੰਗ 1349ਰਾਗੁ ਪ੍ਰਭਾਤੀBhagat Kabeer Ji

🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਭਾਤੀ ॥

prabhaatee ||

Prabhaatee:

ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ ਕੁਦਰਤਿ ਕੇ ਸਭ ਬੰਦੇ ॥

aval aleh noor upaiaa kudharat ke sabh ba(n)dhe ||

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਨੂਰ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ (ਜਗਤ) ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਅ-ਜੰਤ ਰੱਬ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ । ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ ਕਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ ॥੧॥

ek noor te sabh jag upajiaa kaun bhale ko ma(n)dhe ||1||

(ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਜਾਤ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ) ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਾਹ ਸਮਝੋ ।੧।

ਲੋਗਾ ਭਰਮਿ ਨ ਭੂਲਹੁ ਭਾਈ ॥

logaa bharam na bhoolahu bhaiee ||

ਹੇ ਲੋਕੋ! ਹੇ ਭਾਈ! (ਰੱਬ ਦੀ ਹਸਤੀ ਬਾਰੇ) ਕਿਸੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਖ਼ੁਆਰ ਨਾਹ ਹੋਵੋ ।

ਖਾਲਿਕੁ ਖਲਕ ਖਲਕ ਮਹਿ ਖਾਲਿਕੁ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਸ੍ਰਬ ਠਾਂਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥

khaalik khalak khalak meh khaalik poor rahio srab Thaa(n)iee ||1|| rahaau ||

ਉਹ ਰੱਬ ਸਾਰੀ ਖ਼ਲਕਤ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਖ਼ਲਕਤ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ।੧।ਰਹਾਉ।

ਮਾਟੀ ਏਕ ਅਨੇਕ ਭਾਂਤਿ ਕਰਿ ਸਾਜੀ ਸਾਜਨਹਾਰੈ ॥

maaTee ek anek bhaa(n)t kar saajee saajanahaarai ||

ਸਿਰਜਨਹਾਰ ਨੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ (ਭਾਵ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ) ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇੁ ਜੀਆ-ਜੰਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ।

ਨਾ ਕਛੁ ਪੋਚ ਮਾਟੀ ਕੇ ਭਾਂਡੇ ਨਾ ਕਛੁ ਪੋਚ ਕੁੰਭਾਰੈ ॥੨॥

naa kachh poch maaTee ke bhaa(n)dde naa kachh poch ku(n)bhaarai ||2||

(ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਸਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ) ਨਾਹ ਇਹਨਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ (ਭਾਵ, ਜੀਵਾਂ) ਵਿਚ ਕੋਈ ਊਣਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਹ (ਇਹਨਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਬਣਾਣ ਵਾਲੇ) ਘੁਮਿਆਰ ਵਿਚ ।੨।

ਸਭ ਮਹਿ ਸਚਾ ਏਕੋ ਸੋਈ ਤਿਸ ਕਾ ਕੀਆ ਸਭੁ ਕਛੁ ਹੋਈ ॥

sabh meh sachaa eko soiee tis kaa keeaa sabh kachh hoiee ||

ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਕੁਝ ਜਗਤ ਵਿਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਨੈ ਸੁ ਏਕੋ ਜਾਨੈ ਬੰਦਾ ਕਹੀਐ ਸੋਈ ॥੩॥

hukam pachhaanai su eko jaanai ba(n)dhaa kaheeaai soiee ||3||

ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰੱਬ ਦਾ (ਪਿਆਰਾ) ਬੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਇਕ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ।੩।

ਅਲਹੁ ਅਲਖੁ ਨ ਜਾਈ ਲਖਿਆ ਗੁਰਿ ਗੁੜੁ ਦੀਨਾ ਮੀਠਾ ॥

alahu alakh na jaiee lakhiaa gur guR dheenaa meeThaa ||

ਉਹ ਰੱਬ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਸਰੂਪ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਕਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ । ਕਬੀਰ ਆਖਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਰੂਪ) ਮਿੱਠਾ ਗੁੜ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ,

ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਮੇਰੀ ਸੰਕਾ ਨਾਸੀ ਸਰਬ ਨਿਰੰਜਨੁ ਡੀਠਾ ॥੪॥੩॥

keh kabeer meree sa(n)kaa naasee sarab nira(n)jan ddeeThaa ||4||3||

ਪਰ) ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਇਆ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ (ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਜਾਤ ਜਾਂ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਜਾਂ ਨੀਚਤਾ ਦਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ) ।੪।੩।

📖 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਇੱਕੋ ਜੋਤ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਆਖੀਏ? ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭਟਕਣ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਕਰਤਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਉਹ ਘੁਮਿਆਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਮਿੱਟੀ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਪਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੋਟ ਹੈ, ਨਾ ਘੁਮਿਆਰ ਵਿੱਚ। ਇੱਕੋ ਸੱਚਾ ਮਾਲਕ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ (ਰਜ਼ਾ) ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਸੋਝੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ, ਡਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

🎶 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਇਕੱਠਾਂ, ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

📜 ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ (ਵਾਰਾਣਸੀ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸੋਚ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲੇ ਕਿ ਜਨਮ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ।

ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਲ੍ਹਾ, ਨੂਰ (ਜੋਤ) ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਕ (ਕਰਤਾਰ) ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਨਾਮ ਵਰਤੀਏ, ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ — ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਇੱਕੋ ਜੋਤ ਤੋਂ — ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਮਨੁੱਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹਾਂ।

← ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ