ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ — ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਅਰਥ ਸਹਿਤ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।

ਅੰਗ 1ਜਪGuru Nanak Dev Ji

🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

ikOankaar sat naam karataa purakh nirabhau niravair akaal moorat ajoonee saibha(n) gur prasaadh ||

ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ' ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਭੈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, (ਭਾਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾਸ-ਰਹਿਤ ਹੈ), ਜੋ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

॥ ਜਪੁ ॥

|| jap ||

ਇਸ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ 'ਜਪੁ' ਹੈ ।

ਆਦਿ ਸਚੁ ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ ॥

aadh sach jugaadh sach ||

ਹੇ ਨਾਨਕ ! ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ।

ਹੈ ਭੀ ਸਚੁ ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ ॥੧॥

hai bhee sach naanak hosee bhee sach ||1||

ਇਸ ਵੇਲੇ ਭੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਭੀ ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ ਰਹੇਗਾ ।੧।

ਸੋਚੈ ਸੋਚਿ ਨ ਹੋਵਈ ਜੇ ਸੋਚੀ ਲਖ ਵਾਰ ॥

sochai soch na hoviee je sochee lakh vaar ||

ਜੇ ਮੈਂ ਲੱਖ ਵਾਰੀ (ਭੀ) (ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ) ਸੁੱਚ ਰੱਖਾਂ, (ਤਾਂ ਭੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਸੁੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ (ਮਨ ਦੀ) ਸੁੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ।

ਚੁਪੈ ਚੁਪ ਨ ਹੋਵਈ ਜੇ ਲਾਇ ਰਹਾ ਲਿਵ ਤਾਰ ॥

chupai chup na hoviee je lai rahaa liv taar ||

ਜੇ ਮੈਂ (ਸਰੀਰ ਦੀ) ਇਕ-ਤਾਰ ਸਮਾਧੀ ਲਾਈ ਰੱਖਾਂ; (ਤਾਂ ਭੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਚੁੱਪ ਕਰ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ।

ਭੁਖਿਆ ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੀ ਜੇ ਬੰਨਾ ਪੁਰੀਆ ਭਾਰ ॥

bhukhiaa bhukh na utaree je ba(n)naa pureeaa bhaar ||

ਜੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਭਵਣਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਢੇਰ (ਭੀ) ਸਾਂਭ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਭੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਸਹਸ ਸਿਆਣਪਾ ਲਖ ਹੋਹਿ ਤ ਇਕ ਨ ਚਲੈ ਨਾਲਿ ॥

sahas siaanapaa lakh hoh ta ik na chalai naal ||

ਜੇ (ਮੇਰੇ ਵਿਚ) ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਚਤੁਰਾਈਆਂ ਹੋਵਣ, (ਤਾਂ ਭੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ) ਇਕ ਭੀ ਚਤੁਰਾਈ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ।

ਕਿਵ ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ ਕਿਵ ਕੂੜੈ ਤੁਟੈ ਪਾਲਿ ॥

kiv sachiaaraa hoieeaai kiv kooRai tuTai paal ||

ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕੀਦਾ ਹੈ (ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਾ) ਕੂੜ ਦਾ ਪਰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ ?

ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ਚਲਣਾ ਨਾਨਕ ਲਿਖਿਆ ਨਾਲਿ ॥੧॥

hukam rajaiee chalanaa naanak likhiaa naal ||1||

ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਤੁਰਨਾ-(ਇਹੀ ਇਕ ਵਿਧੀ ਹੈ)। ਹੇ ਨਾਨਕ ! (ਇਹ ਵਿਧੀ) ਧੁਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜਦ ਤੋਂ ਜਗਤ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਲਿਖੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ।੧।

☝️ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

“ਮੂਲ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੜ੍ਹ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਰੰਭਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਦੇ ਅੰਕ ਨੂੰ ਓਅੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਤਾਰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਫਿਰ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਇਸ ਇੱਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਲੋਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੱਚ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੱਚ ਰਹੇਗਾ। ਫਿਰ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ, ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੱਚਾ ਬਣਨ ਦਾ ਰਾਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਭਾਵ ਰੱਬੀ ਰਜ਼ਾ, ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣਾ ਹੈ।

🌅 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਹਰ ਸਵੇਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ, ਭਾਵ ਪਹੁ ਫੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਮੇਂ, ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਿਮਰਨ ਵਜੋਂ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਬੱਚੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਵੇਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਕੇਵਲ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਸਲੋਕ ਤੱਕ ਪਾਠ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

← ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ