ਹਮ ਮੈਲੇ ਤੁਮ ਊਜਲ ਕਰਤੇ — ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ

ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਇਸ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।

ਅੰਗ 613ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿGuru Arjan Dev Ji

🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।

ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੫ ॥

soraTh mahalaa panjavaa ||

Sorat'h, Fifth Mehla:

ਹਮ ਮੈਲੇ ਤੁਮ ਊਜਲ ਕਰਤੇ ਹਮ ਨਿਰਗੁਨ ਤੂ ਦਾਤਾ ॥

ham maile tum uoojal karate ham niragun too dhaataa ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀ ਜੀਵ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ । ਅਸੀ ਗੁਣ-ਹੀਨ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਗੁਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ।

ਹਮ ਮੂਰਖ ਤੁਮ ਚਤੁਰ ਸਿਆਣੇ ਤੂ ਸਰਬ ਕਲਾ ਕਾ ਗਿਆਤਾ ॥੧॥

ham moorakh tum chatur siaane too sarab kalaa kaa giaataa ||1||

ਅਸੀ ਜੀਵ ਮੂਰਖ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਦਾਨਾ ਹੈਂ ਤੂੰ ਸਿਆਣਾ ਹੈਂ ਤੂੰ (ਸਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ) ਸਾਰੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ।੧।

ਮਾਧੋ ਹਮ ਐਸੇ ਤੂ ਐਸਾ ॥

maadho ham aaise too aaisaa ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀ ਜੀਵ ਇਹੋ ਜਿਹੇ (ਵਿਕਾਰੀ) ਹਾਂ, ਤੇ, ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ (ਉਪਕਾਰੀ) ਹੈਂ ।

ਹਮ ਪਾਪੀ ਤੁਮ ਪਾਪ ਖੰਡਨ ਨੀਕੋ ਠਾਕੁਰ ਦੇਸਾ ॥ ਰਹਾਉ ॥

ham paapee tum paap kha(n)ddan neeko Thaakur dhesaa || rahaau ||

ਅਸੀ ਪਾਪ ਕਮਾਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ । ਹੇ ਠਾਕੁਰ! ਤੇਰਾ ਦੇਸ ਸੋਹਣਾ ਹੈ (ਉਹ ਦੇਸ-ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ) ।ਰਹਾਉ।

ਤੁਮ ਸਭ ਸਾਜੇ ਸਾਜਿ ਨਿਵਾਜੇ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਦੇ ਪ੍ਰਾਨਾ ॥

tum sabh saaje saaj nivaaje jeeau pi(n)dd dhe praanaa ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਜਿੰਦ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਉਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ।

ਨਿਰਗੁਨੀਆਰੇ ਗੁਨੁ ਨਹੀ ਕੋਈ ਤੁਮ ਦਾਨੁ ਦੇਹੁ ਮਿਹਰਵਾਨਾ ॥੨॥

niraguneeaare gun nahee koiee tum dhaan dheh miharavaanaa ||2||

ਹੇ ਮੇਹਰਵਾਨ! ਅਸੀ ਜੀਵ ਗੁਣ-ਹੀਨ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦਾਤਿ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ ।੨।

ਤੁਮ ਕਰਹੁ ਭਲਾ ਹਮ ਭਲੋ ਨ ਜਾਨਹ ਤੁਮ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦਇਆਲਾ ॥

tum karahu bhalaa ham bhalo na jaaneh tum sadhaa sadhaa dhiaalaa ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਭਲਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਸੀ ਤੇਰੇ ਭਲਿਆਈ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ । ਫਿਰ ਭੀ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਦਇਆਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ।

ਤੁਮ ਸੁਖਦਾਈ ਪੁਰਖ ਬਿਧਾਤੇ ਤੁਮ ਰਾਖਹੁ ਅਪੁਨੇ ਬਾਲਾ ॥੩॥

tum sukhadhaiee purakh bidhaate tum raakhahu apune baalaa ||3||

ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ! ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ (ਸਾਡੀ) ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ।੩।

ਤੁਮ ਨਿਧਾਨ ਅਟਲ ਸੁਲਿਤਾਨ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਜਾਚੈ ॥

tum nidhaan aTal sulitaan jeea ja(n)t sabh jaachai ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ! ਤੁਸੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਹੋ । ਤੁਸੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋ । ਸਾਰੇ ਜੀਵ (ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੋਂ) ਮੰਗਦੇ ਹਨ ।

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਮ ਇਹੈ ਹਵਾਲਾ ਰਾਖੁ ਸੰਤਨ ਕੈ ਪਾਛੈ ॥੪॥੬॥੧੭॥

kahu naanak ham ihai havaalaa raakh sa(n)tan kai paachhai ||4||6||17||

ਹੇ ਨਾਨਕ! ਆਖ—(ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਸਾਡਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਹਾਲ ਹੈ । ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ।੪।੬।੧੭।

💡 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਤੁਲਨਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮੈਲੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਡਾ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਮੂਰਖ ਹਾਂ, ਜਦਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਿਆਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਤੁਕ (ਰਹਾਉ) ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਾਡੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਧੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਦਾ ਦਇਆਲੂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਰਹੀਏ, ਨਿਮਰ ਰਹੀਏ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਮਿਹਰ ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੀਏ।

🎶 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਮੌਕਾ ਮਿੱਥਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 613 ’ਤੇ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

← ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ