ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ: ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ
ਹਰ ਦਸੰਬਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਅਗਲੀ ਤਾਰੀਖ਼
23 ਦਸੰਬਰ 2026
⏳ 35 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ
🕯️ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕੀ ਹੈ?
ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਅਤੇ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇਕੱਠ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
📜 ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਛੜ ਗਿਆ।
ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਜਥੇ ਨੇ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਦੋ ਛੋਟੇ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (ਉਮਰ 9 ਸਾਲ) ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ (ਉਮਰ 6 ਸਾਲ), ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਬਦਲੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਵੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
- ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
- ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ
- ਚਮਕੌਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਅਜੇ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਨ।
- ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ
- ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
- ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ
- ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
🙏 ਜੋ ਸੱਚ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ
ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਭਰੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜ਼ਾਲਮ ਸਜ਼ਾ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਸਿੱਖ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ, ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ, ਨੇ ਮੰਗੀ ਗਈ ਕੀਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇਕੀ ਬਦਲੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
📿 ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ।
- ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ
- ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ
- ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ
- ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਜਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਭੁੰਜੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ।
- ਲੰਗਰ
- ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
🌍 ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਸਾਊਥਹਾਲ, ਬਰਮਿੰਘਮ, ਲੈਸਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਖ਼ਾਸ ਕੀਰਤਨ ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀ (ਬੀ.ਸੀ.) ਅਤੇ ਬਰੈਂਪਟਨ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
👨👩👧 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਸੁਝਾਅ
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਦਇਆ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।
- ਕਹਾਣੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ
- ਗੱਲ ਕਰੋ ਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।
- ਮਦਦਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ
- ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
- ਨਿੱਘ ਵੰਡੋ
- ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ਕੰਬਲ ਜਾਂ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰੋ।
- ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ
- ਇਕੱਠੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ।
❓ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ 2026 ਕਦੋਂ ਹੈ?
ਤਾਰੀਖ਼ ਇਸ ਪੰਨੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਕੀ ਹੈ?
ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਕੌਣ ਸਨ?
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ: ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ।
ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (9) ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ (6) ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ?
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਦਾਦੀ ਜੀ। ਉਹ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਦੇ ਉਹ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਕੌਣ ਸਨ?
ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।