ਹਰਿ ਜੀਉ ਨਿਮਾਣਿਆ ਤੂ ਮਾਣੁ — ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਸਹਿਤ

ਹਰਿ ਜੀਉ ਨਿਮਾਣਿਆ ਤੂ ਮਾਣੁ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 624 ’ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਹੋ”, ਅਤੇ ਇਹ ਭੁੱਲਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਾਉਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ।

ਅੰਗ 624ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿGuru Arjan Dev Ji

🙏 ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਢਕਦੇ ਹਨ।

ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੫ ॥

soraTh mahalaa panjavaa ||

Sorat'h, Fifth Mehla:

ਗਈ ਬਹੋੜੁ ਬੰਦੀ ਛੋੜੁ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ਦੁਖਦਾਰੀ ॥

giee bahoR ba(n)dhee chhoR nira(n)kaar dhukhadhaaree ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ (ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ) ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ (ਰਾਸਿ-ਪੂੰਜੀ) ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ (ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ) ਕੈਦ ਵਿਚੋਂ ਛੁਡਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੂੰ (ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ) ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਢਾਰਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ

ਕਰਮੁ ਨ ਜਾਣਾ ਧਰਮੁ ਨ ਜਾਣਾ ਲੋਭੀ ਮਾਇਆਧਾਰੀ ॥

karam na jaanaa dharam na jaanaa lobhee maiaadhaaree ||

। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮੈਂ ਲੋਭ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ।

ਨਾਮੁ ਪਰਿਓ ਭਗਤੁ ਗੋਵਿੰਦ ਕਾ ਇਹ ਰਾਖਹੁ ਪੈਜ ਤੁਮਾਰੀ ॥੧॥

naam pario bhagat govi(n)dh kaa ieh raakhahu paij tumaaree ||1||

ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਭਗਤ’ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ । ਸੋ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੀ ਆਪ ਲਾਜ ਰੱਖ ।੧।

ਹਰਿ ਜੀਉ ਨਿਮਾਣਿਆ ਤੂ ਮਾਣੁ ॥

har jeeau nimaaniaa too maan ||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ! ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ

ਨਿਚੀਜਿਆ ਚੀਜ ਕਰੇ ਮੇਰਾ ਗੋਵਿੰਦੁ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਕਉ ਕੁਰਬਾਣੁ ॥ ਰਹਾਉ ॥

nicheejiaa cheej kare meraa govi(n)dh teree kudharat kau kurabaan || rahaau ||

ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਸਦਕੇ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ । ਹੇ ਭਾਈ! ਮੇਰਾ ਗੋਬਿੰਦ ਨਕਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਆਦਰ-ਜੋਗ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ।ਰਹਾਉ।

ਜੈਸਾ ਬਾਲਕੁ ਭਾਇ ਸੁਭਾਈ ਲਖ ਅਪਰਾਧ ਕਮਾਵੈ ॥

jaisaa baalak bhai subhaiee lakh aparaadh kamaavai ||

ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਖਾਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਕਰਿ ਉਪਦੇਸੁ ਝਿੜਕੇ ਬਹੁ ਭਾਤੀ ਬਹੁੜਿ ਪਿਤਾ ਗਲਿ ਲਾਵੈ ॥

kar upadhes jhiRake bahu bhaatee bahuR pitaa gal laavai ||

ਉਸ ਦਾ ਪਿਉ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਝਿੜਕਦਾ ਭੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਗਲ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੂੰ) ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ

ਪਿਛਲੇ ਅਉਗੁਣ ਬਖਸਿ ਲਏ ਪ੍ਰਭੁ ਆਗੈ ਮਾਰਗਿ ਪਾਵੈ ॥੨॥

pichhale aaugun bakhas le prabh aagai maarag paavai ||2||

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਿਤਾ ਭੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਗੁਨਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵਾਸਤੇ (ਜੀਵਨ ਦੇ) ਠੀਕ ਰਸਤੇ ਉਤੇ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ।੧।

ਹਰਿ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਸਭ ਬਿਧਿ ਜਾਣੈ ਤਾ ਕਿਸੁ ਪਹਿ ਆਖਿ ਸੁਣਾਈਐ ॥

har a(n)tarajaamee sabh bidh jaanai taa kis peh aakh sunaieeaai ||

ਹੇ ਭਾਈ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰੇਕ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, (ਜੀਵਾਂ ਦੀ) ਹਰੇਕ (ਆਤਮਕ) ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ । (ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਹੋਰ ਕਿਸ ਪਾਸ (ਆਪਣੀ ਬਿਰਥਾ) ਆਖ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ

ਕਹਣੈ ਕਥਨਿ ਨ ਭੀਜੈ ਗੋਬਿੰਦੁ ਹਰਿ ਭਾਵੈ ਪੈਜ ਰਖਾਈਐ ॥

kahanai kathan na bheejai gobi(n)dh har bhaavai paij rakhaieeaai ||

ਹੇ ਭਾਈ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਿਰੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । (ਕਰਣੀ ਕਰ ਕੇ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ।

ਅਵਰ ਓਟ ਮੈ ਸਗਲੀ ਦੇਖੀ ਇਕ ਤੇਰੀ ਓਟ ਰਹਾਈਐ ॥੩॥

avar oT mai sagalee dhekhee ik teree oT rahaieeaai ||3||

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਸਰੇ ਵੇਖ ਲਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਕ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।੩

ਹੋਇ ਦਇਆਲੁ ਕਿਰਪਾਲੁ ਪ੍ਰਭੁ ਠਾਕੁਰੁ ਆਪੇ ਸੁਣੈ ਬੇਨੰਤੀ ॥

hoi dhiaal kirapaal prabh Thaakur aape sunai bena(n)tee ||

ਹੇ ਭਾਈ! ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਭੂ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਪਾਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ (ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ) ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ

ਪੂਰਾ ਸਤਗੁਰੁ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਵੈ ਸਭ ਚੂਕੈ ਮਨ ਕੀ ਚਿੰਤੀ ॥

pooraa satagur mel milaavai sabh chookai man kee chi(n)tee ||

ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਮੇਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਮਿਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ) ਮਨ ਦੀ ਹਰੇਕ ਚਿੰਤਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅਵਖਦੁ ਮੁਖਿ ਪਾਇਆ ਜਨ ਨਾਨਕ ਸੁਖਿ ਵਸੰਤੀ ॥੪॥੧੨॥੬੨॥

har har naam avakhadh mukh paiaa jan naanak sukh vasa(n)tee ||4||12||62||

ਹੇ ਦਾਸ ਨਾਨਕ! (ਆਖ—ਗੁਰੂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ) ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ-ਦਵਾਈ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।੪।੧੨।੬੨।

📖 ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਦਿਆਂ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਕਮਾਈ, ਅਤੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭਗਤ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਇਸ ਮਾਣ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਬੱਚਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡਾ ਬੀਤਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੋਰੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹਰ ਹੋਰ ਆਸਰਾ ਅਜ਼ਮਾ ਕੇ ਭਗਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਭਗਤ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

🎶 ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਇਹ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਜਾਂ ਭੁੱਲਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਅਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਕਰੀਏ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

← ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ